Shpërngulja e shqiptarëve nga Kosova gjatë viteve 1918-1941 dhe kontributi i tyre në çështjen shqiptare - Ademi, Haxhi (Instituti i Historisë "Ali Hadri" Kosovë, 2025)
Studimi trajton temën e shpërnguljes së shqiptarëve nga Kosova gjatë viteve 1918–1941 dhe kontributin e tyre në çështjen shqiptare, duke analizuar politikat shtetërore të Mbretërisë Serbo-Kroate-Sllovene ndaj popullsisë shqiptare pas Luftës së Parë Botërore. Bazuar në burime historike të periudhës, argumentojmë se synimet hegjemoniste serbe, të orientuara drejt zgjerimit territorial në jug, nuk u realizuan plotësisht para Luftës së Parë Botërore. Pas përfundimit të saj, Kosova dhe trevat e tjera shqiptare veriore e verilindore mbetën nën kontrollin e Beogradit. Kjo solli rifillimin e represionit sistematik dhe të një politike antishqiptare, e cila synonte ndryshimin e strukturës etnike të Kosovës përmes zvogëlimit të numrit të shqiptarëve dhe shtimit të elementit kolon serb e malazez. Në këtë kuadër, shpërnguljet e detyruara të shqiptarëve drejt Turqisë dhe Shqipërisë ishin pjesë e një strategjie shtetërore të mirëfilltë, të shoqëruar me reforma agrare, kolonizim dhe dhunë të organizuar. Studimi, duke u mbështetur në burime historike të periudhës, ndriçon edhe aktivitetin politik, shoqëror dhe kulturor të shqiptarëve të shpërngulur, të cilët nuk u shkëputën nga ideali kombëtar. Një shembull i rëndësishëm është themelimi, më 1 janar 1918, në Stamboll, i “Shoqërisë Ndihmëtare të Kolonisë Shqiptare në Turqi”, e cila synonte forcimin e lidhjeve midis shqiptarëve në mërgim dhe ofrimin e ndihmës për bashkëkombësit e prekur nga shpërnguljet. Në përfundim, shpërnguljet e shqiptarëve gjatë periudhës ndërmjet dy luftërave botërore nuk përbëjnë vetëm një proces demografik të imponuar nga politika shtetërore jugosllave, por edhe dëshmi të rezistencës dhe angazhimit të shqiptarëve për ruajtjen e identitetit kombëtar dhe për kontributin e tyre në çështjen shqiptare në hapësirën më të gjerë ballkanike.