Proceset e konsolidimit dhe zgjerimit të Mbretërisë Dardane në periudhën para romake
Mots-clés :
Dardania, Iliria, Maqedonia, Kosovë, mbretëri, kufi, aristokraci, importe, nekropol, vendbanim, Cernicë, BostanRésumé
Ky punim analizon procesin e konsolidimit dhe të zgjerimit të Mbretërisë Dardane në periudhën para-romake, duke u mbështetur në burime historike antike dhe në të dhëna arkeologjike. Dardania, e vendosur në një hapësirë me rëndësi të veçantë gjeostrategjike në Ballkanin qendror, u zhvillua gjatë shekujve IV-I p.K.si një nga formacionet më të konsoliduara shtetërore të botës ilire. Ky zhvillim ishte rezultat i një procesi të gjatë shoqëror, ekonomik dhe politik, që çoi nga organizimi fisnor drejt një monarkie të centralizuar me një elitë aristokratike të fuqishme. Punimi vë në pah rolin e aristokracisë ushtarake dhe pronare, të reflektuar në varret princërore, gjetjet luksoze, armët dhe përkrenaret ilire, si dhe në praninë e importeve greke që dëshmojnë për lidhje të gjera tregtare dhe kulturore. Në planin politik dhe ushtarak, trajtohet veprimtaria e mbretërve dardanë, sidomos Longarit dhe Batos, në zgjerimin territorial dhe përballje me Maqedoninë. Po ashtu, analizohen, zhvillimet në urbanizim dhe fortifikime, të dëshmuara nga qendra si Gradina në Cërnicë të Gjilanit, dhe Gumnishtë në Bostan të Novobërdës. Në përfundim, argumentohet se Mbretëria Dardane ishte një shtet ilir i konsoliduar, ndikimi i të cilit vijoi edhe pas përfshirjes në sistemin administrativ romak.Téléchargements
Références
1. Përveç dardanëve janë të njohur edhe galabrët, thunatët dhe daunët. Për më shumë,
2. Frano Prendi, “Vështrim mbi kulturën e periudhës së parë të epokës së hekurit në
3. Edi Shukriu, Dardania paraurbane, 1996, 19, 20 ; Premtim Alaj, Les habitats de
4. Strabo Vll, 5, 7, (D 81); Vll, 5, 1 (D 83); Vll, frg. 4
5. Gaius Plinius Secundus, III, 26. 149.
6. Gaius Plinius Secundus, IV, 17.
7. Tukidid II, 96.
8. Fanula Papazoglu, The Central Balkan Tribes in Pre-Roman Times: Triballi, Autari-
10. Fanula Papazoglu, The Central Balkan Tribes in Pre-Roman Times: Triballi, Au-
11. Tit Livi XLIV, 31, 5.
12. Titus Livius, Ab urbe condita, XLIV, 31, 1-8.
14. Edi Shukriu, Dardania Paraurbane, 1996, 20.
15. Ibid., 20.
16. Fanula Papazoglu, The Central Balkan Tribes in Pre-Roman Times : Triballi, Auta-
17. Ibid., 194.
18. Edi Shukriu, Dardania Paraurbane,1996, 20.
19. Emine Hajdari & Arben Hajdari. Dardanët dhe Dardania, një histori e rrëfyer nga
20. Aleksander Stipçeviq, “Ilirët: historia, jeta, kultura, simbolet e kultit.” Toena, Ti-
21. Natalia Đurič, “Bronzanadopski nalal iz Gllarevo” GMKM XIII-XIV, Prishtinë,
22. Kemajl Luci, “Relations between Kosovo and Mycenae during the Bronze Age”
23. Duhet theksuar kjo zonë është e pasur me lokalitete arkeologjike. Në vitin 2017,
24. Sedat Baraliu & Premtim Alaj “Les importations grecques dans le territoire actuel
25. Maja Parovič-Pešikan, “Pečka Banja i importovana grčka keramika iz kieževskih
26. Shafi Gashi & Premtim Alaj, “Plotësimi i hartës arkeologjike në Rrafshin e Duka-
27. Bep Jubani, Tumat e Dardanëve Alpin të Ҫinamakut, ASHASH, Tiranë, 2020.
28. Borislav Jovanović, “Atenica i kneževski grobovi na Glasincu,” Sahranjivanje kod
29. Mano-Zisi, Đorđe, Ljubiša B. Popovič’Ilirsko-grčki nalaz Novi Pazar. Narodni
30. Natalia. Đurič, Jovan. Glisič, Jovan, Todorovič. Romaja, SADJ Beograd, 1975.
31. Maja Parovič-Pešikan, “Pečka Banja i importovana grčka keramika iz kieževskih
32. Shafi Gashi & Premtim Alaj “Plotësimi i hartës arkeologjike në Rrafshin e Duka-
33. Premtim Alaj, Sedat Baraliu, Bardhyl Rexhepi, “Varreza Tumulare e Dollcit” 2024,
34. Premtim Alaj, Sedat Baraliu, Bardhyl Rexhepi, “Tuma e Zabërgjës” Kosova Arkeo-
35. Edi Shukriu, Dardania Paraurbane 1996, 56; Edi Shukriu, Kosova Antike, MASHT,
36. Premtim Alaj, Les habitats de l’Âge du fer sur le territoire de l’actuel Kosovo,
37. Klodian Velo & Shafi Gashi, “New data from the Dardana Castle”, New Archaeolo-
38. Premtim Alaj, “Vendbanimet paraurbane dardane në Komunën e Kamenicës, 2025,
39. Edi Shukriu, “Dardania Paraurbane” 1996, 134.
40. Edi Shukriu, “Veletin Vendbanim shumështresor”, Arheoloski Pregled, Ljubljana
41. Premtim Alaj, Emine Hajdari, Arben Hajdari, “Disa gjetje të periudhave prehisto-
42. Haxhi Mehmetaj, “Kulina e Vogël”, Arheološki Pregled, Ljubljana, 1990, 96-99.
43. Shafi Gashi et all, Të dhëna të reja nga gërmimet arkeologjike në Hisar, Suharekë,
44. Premtim Alaj, Les habitats…....2019, fig. 368, 372, 373. 678, 679.
45. Erina Baci et all, “Rezultatet preliminare të hulumtimeve arkeologjike në vend-
46. Goran Sanev, “Red-figure vases in the FYR Macedonia”, Revue archéologique
47. Dragi Mitrevski, Skopje Fortress from prehistory to the early ancient period, Sko-
48. Petar Popovič, “Krševica et les contacts entre l’Egee et les Centre des Balkans”,
49. Luan Përzhita, Qyteza dardane në kodrën e Pecës, ASHAK, Prishtinë, 2009, 34,
50. Bep Jubani & Neritan Ceka, Gërmime në qytezën ilire të Rosujës, Iliria, vol. 1,
51. Zef Mirdita, Studime Dardane. 1979, 35; Edi Shukriu, “Mbretëria Dardane” 1999,
52. Emine Hajdari & Arben Hajdari. Dardanët dhe Dardania, një histori e rrëfyer nga
53. Polybius, V. 97. 1.
54. Emine Hajdari & Arben Hajdari. Dardanët dhe Dardania, …, 2025, 42, 152.
55. Po aty, 55-56, 218.
56. Polyaenus, Stratagems 4.12.3.
57. Titus Livius, XXXI, 28, 1
58. Emine Hajdari & Arben Hajdari. Dardanët dhe Dardania …, 2025, 59.
60. Diodorus Siculus, Bibliotheca historica, XXII, 9, 3
61. Justini, Epitoma historiarum Philippicarum XXIV, 9, 11
62. Emine Hajdari & Arben Hajdari. Dardanët dhe Dardania ...., 2025, 41.
63. Edi Shukriu “Mbretëria Dardane” 1999-2000, 20; John Wilkes, The Illyrians,1992,
64. Fanula Papazoglu, The Central Balkan Tribes in Pre-Roman Times: Triballi, Autar-
65. Premtim Alaj, Les habitats de l’Âge du fer sur le territoire de l’actuel Kosovo 2019,
66. Ibid., 621-627.
67. Pozita gjeografike e këtij lokaliteti e vendos atë në një zonë me rëndësi të veçantë
68. Emil Cerškov, Romakët në Kosovë dhe Municipiumi D. D, 1973, Prishtinë, 17.
69. Haxhi Mehmetaj, “Gallapi gjatë parahistorisë dhe antikitetit”, Gallapi gjatë rrjed-
