Rreth zhvillimit urban të Shkodrës nga antikiteti deri në periudhën osmane
Mots-clés :
Shkodra, zhvillim urban, morfologji urbane, Mesjetë,Résumé
Ky studim trajton zhvillimin urban të Shkodrës nga Antikiteti deri në fund të periudhës osmane, duke analizuar transformimet strukturore, funksionale dhe morfologjike të qytetit në një perspektivë diakronike. Duke u mbështetur në burime antike, dokumente arkivore venedikase dhe osmane, si dhe në literaturën historiografike moderne, punimi shqyrton mënyrën se si faktorët gjeografikë, rrjetet e komunikimit, organizimi i hapësirës dhe ndryshimet politike kanë ndikuar në formësimin e strukturës urbane. Vëmendje e veçantë i kushtohet zhvendosjes së qendrës urbane, rolit të pazarit dhe fragmentarizimit hapësinor gjatë periudhës osmane, si dhe ndikimit të proceseve natyrore, veçanërisht devijimit të Drinit në shekullin XIX. Studimi arrin në përfundimin se zhvillimi urban i Shkodrës nuk ndjek një vijimësi lineare, por karakterizohet nga procese të përsëritura riorganizimi dhe adaptimi, të cilat kanë prodhuar një strukturë urbane të shtresëzuar dhe heterogjene.Téléchargements
Références
1. Michael Kiel, Ottoman Architecture in Albania, 1385-1912. Istanbul: IRCICA,
2. Emin Riza, Banesa popullore në Shkodër gjatë shekujve XVII - XIX. Monumentet,
3. Emin Riza, “Banesa Popullore Shkodrane gjatë shek. XVIII-XIX”, në: Monumente
4. Ermal Shpuza, “Transformation of urban form in Shkodër during the Ottoman pe-
5. Neritan Ceka, “Lindja e jetës qytetare në Ilirinë e Jugut”, në: Iliria 2/1993, 136.
6. Romeo Gurakuqi, “Lindja dhe zhvillimi i qytetit në krahinën ilire të Kabeatisë”,
7. Myzafer Korkuti, “Rreth vendbanimeve të fortifikuara ilire të periudhës së parë të
8. Sipas arkitektit Ermal Shpuza, transformimi urban i Shkodrës gjatë periudhës os-
9. Polybius XXVIII 8, 4.
10. Përveç Tit Livit Skodrën antike (Skodra) e përmendin edhe Polibi, Plini, Flori,
12. Apollon Baçe, Qytetet dhe qytezat ilire dhe në Iliri. Pjesa e parë: Iliria Veriore
13. Vibii Sequestris De fluminibus, fontibus, lacubus, nemoribus, paludibus, montibus,
14. Vili Kamsi,. “Shtrirja e qytetit të Shkodrës në kohën e lashtë dhe të mesme.” Mon-
16. Tit Livi, XLIV, 31, 7, Përshkrimi i plotë i Livit: “Duo cingunt earn flumina. Clau-
18. V. Kamsi, “Shtrirja”, 118.
20. Tit Livi, Ab urbe condita (lib. XLV, 31): “quamquam munitum situ naturali oppi-
21. M. Barleci, Rrethimi i Shkodrës, 37.
23. V. Kamsi, “Shtrirja”, 118.
24. “Hic enim Scordam, quam ipse Vrosius (de wuo supra diximus) tenebat, aggres-
25. M. Barleci, Rrethimi i Shkodrës, f. 37.
26. R. Gurakuqi “Lindja dhe zhvillimi”, 19. C. Praschniker/ A. Schober, Archeolo-
27. Shih Relacionin e Pjetër Bogdanit (1684) botuar te Augustino Theiner, Vetera
28. “On dit aussi qu’il y a quelques années, on travaillant au pied de la montagne,
29. Tozer, Researches, 285. Shih edhe: A. Baçe, Qytetet, 451.
30. A. Baçe, Qytetet, 451.
31. M. Barleci, Rrethimi i Shkodrës, f. 37.
33. Fjala rrjedh nga greqishtja ἁγίασμα (hagíasma / agíasma), që do të thotë: “gjë e
34. Milan von Sufflay, Städte und Burgen Albaniens hauptsächlich während des Mit-
36. Theodor Ippen, “Denkmäler verschiedener Altersstufen in Albanien.”, në: Wissen-
37. Historia e Popullit Shqiptar. Vëllimi i parë. Tiranë: Toena 2002, f. 205-206.
38. E. Shpuza, “Transformation”, 119.
39. Injac Zamputi, Regjistri i kadastrës dhe i koncesioneve për rrethin e Shkodrës 1416-
40. Franz Miklosich, Monumenta serbica spectantia historiam serbiae bosnae ragusii.
41. Konstandin Jireček, “Skutari und sein Gebiet im Mittelaltern”, në: L. von Thallóczy
42. Injac Zamputi, Relacione mbi gjendjen e Shqipërisë veriore dhe të mesme në shek-
43. E. Shpuza, “Transformation”, 118.
44. Po aty.
46. Bushati (1998), Shkodra dhe Motet. Vëll. 2, 385.
47. Po aty.
48. E. Shpuza, “Transformation”, 118.
49. Evlia Çelebi, Shqipëria, 133.
50. Raffaele Buonanno (1880). Della Imagine di MAria SS.a del Buon Consiglio che si
51. Regjistri i Kadastrës (1416-1417), f. 23 (fl. 3b).
52. Po aty.
53. E. Shpuza, “Transformation”, 118.
54. E. Shpuza, “Transformation”, 117 Shih edhe: Bošković et al., 1981; Pavle Mijović/
55. Ferit Duka, “Coast and Hinterland in the Albanian Lands (16th - 18th Centuries)”,
56. Selami Pulaha, Defteri i regjistrimit të sanxhakut të sanxhakut të Shkodrës i vitit
57. F. Duka, “Coast “, 261.
58. Dokumenta. Vëll. IV (1979-1506). Pj. I (1479-1499), dok. nr. 20, f. 37, ref. 1.
59. “La cita di Scutari ... e fortissima de sito, perche e edificata in cima de uno monte
61. Evlia Çelebi, Shqipëria 350 vjet më parë. Përktheu Sali Vuçiterni. Botim i dytë.
62. Po aty, 132.
63. ATKGMA, Defter-i mufassal-i liva-i Iskenderiye, Nr .59, 6-8. Cituar sipas: F. Duka,
65. E. Shpuza, “Transformation”, 120-121.
66. H. Bushati, (1998), Shkodra dhe Motet, Vëll II, 98. Shih edhe: E. Shpuza, “Trans-
68. Po aty, 121.
69. Po aty.
70. Vili Kamsi, “Shtrirja e qytetit të Shkodrës në kohën e lashtë dhe të mesme.” Mon-
71. E. Shpuza, “Transformation”, 121.
72. H. Bushati (1998), Shkodra dhe Motet I, 101. Shih edhe: E. Shpuza, “Transforma-
73. Shpresa Prifti, “Një banesë karakteristike e datuar në qytetin e Shkodrës”, në: Mon-
74. Ippen, 1907: 25 E. Shpuza, “Transformation”, 121.
75. H. Bushati (1998), Shkodra dhe Motet I, 101.
77. E. Shpuza, “Transformation”, 121.
78. Kurt Hassert. Reise durch Montenegro Nebst Bemerkungen über Land und Leute.
80. Po aty.
81. Po aty, 123.
82. K. Hassert, Reise, 221.
83. E. Shpuza, “Transformation”, 123.
85. K. Hassert, Reise, 220.
86. E. Shpuza, “Transformation”,116 shih edhe: Isa Blumi, “Adding new scales of
87. Siegfired Gruber, “The quarters of Shkodra in 1918: Differences and similarities”,
89. Po aty.
90. K. Hassert, Reise, 217.
91. E. Shpuza, “Transformation”, 123.
92. Prifti 1978, 49.
93. E. Riza (1957), “Banesa” 1975, 92.
94. K. Hassert, Reise, 220.
95. Po aty.
96. E. Shpuza, “Transformation”, 123.
98. Po aty.
100. K. Hassert, Reise, 219, 220.
101. Po aty, 220.
102. Po aty, 212, 215.
103. E. Shpuza, “Transformation”, 124.
104. Po aty.
106. K. Hassert, Reise, 218.
108. Po aty, 218-219.
109. A. Parruca, Shkodra bastion, 151.
110. H. Bushati, Shkodra dhe Motet I, 173.
111. A. Parruca, Shkodra bastion, 151.
112. H. Bushati, Shkodra dhe Motet I, 173.
114. E. Shpuza, “Transformation”, 124.
115. Po aty.
116. K. Hassert, Reise, 218.
117. Po aty, 221.
118. Illyrici Sacri. Tomus Septimus, Ecclesia Diocletiana, Antibarensis, Dyrrhachiensis
119. Në lidhje me emrat e këtyre kishave dhe të dhënat historike rreth tyre shiko
120. Th. Ippen, Skutari, 17.
121. Po aty, 24,
122. Shih më gjerë tek: Smajl Bala, Institucionet Islame dhe hoxhallarët e Shkodrës,
123. Gëzim Hoxha, “Dinamika e hapësirave polis dhe necropolis ndërmjet kohëve të
124. Shih më gjerë tek: Smajl Bala, Institucionet Islame dhe hoxhallarët e Shkodrës,
125. K. Hassert, Reise, 220.
