Transformimet dhe zhvillimet urbane në arealin historik të Kosovës së sotme gjatë antikitetit dhe mesjetës

Abstrakti

Kumtesa trajton transformimet dhe zhvillimet urbane në territorin e Kosovës së sotme nga antikiteti deri në fund të Mesjetës, duke u mbështetur në burime historike, arkeologjike dhe gjuhësore. Në fokus janë proceset e vazhdimësisë dhe ndryshimit në strukturat urbane të Dardanisë, roli i popullsisë autoktone iliro-arbërore dhe ndërveprimet me faktorë të jashtëm politikë, si Perandoria Romake, Bizantine, shteti mesjetar serb dhe Perandoria Osmane. Studimi evidenton se qendrat urbane të kësaj treve, si Ulpiana, Shkupi, Prizreni dhe Novobërda, përbënin nyje të rëndësishme ekonomike, kulturore dhe administrative, duke ruajtur një vazhdimësi të dukshme nga antikiteti i vonë në mesjetën arbërore. Nëpërmjet analizës kritike të burimeve dhe kundërshtimit të tezave të politizuara historiografike, kumtesa argumenton për praninë dhe rolin e qëndrueshëm të elementit autokton në zhvillimet urbane dhe kulturore të Kosovës. Një vëmendje e veçantë i kushtohet transformimeve terminologjike dhe konceptuale (Dardania, Arbëria, Kosova, Epiri), si dhe instrumentalizimit të nocioneve historike si “Metohija” në diskursin modern. Në përfundim, theksohet se zhvillimi urban i kësaj treve ishte rezultat i ndërthurjes së traditës vendase me ndikimet e jashtme, duke ruajtur një identitet të qëndrueshëm historik dhe kulturor në kuadër të qytetërimit europian.